Με έντονες διαφωνίες για το μεταναστευτικό, τον ενεργειακό σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων ολοκληρώθηκε στις 16 Οκτωβρίου η διήμερη Σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες. Οι 27 ηγέτες συζήτησαν την υποστήριξη της Ουκρανίας, τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και τις εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, χωρίς να καταλήξουν σε οριστικές λύσεις σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα.
Το μεταναστευτικό βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, ενώ η πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης για τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης έλαβε θετική ανταπόκριση, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Μεταναστευτικό: Η πρόταση Μητσοτάκη και η πρωτοβουλία της φον ντερ Λάιεν
Η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών αποτέλεσε ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της Συνόδου, με αφορμή και την κρίση στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Αφρική, όπου καταγράφηκαν μαζικές αφίξεις από το Μαρόκο το καλοκαίρι του 2026.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ζητήσει τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης, ο οποίος θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αντιδρούν σε εξαιρετικές περιπτώσεις μαζικών και εργαλειοποιημένων μεταναστευτικών ροών. Όπως δήλωσε κατά την προσέλευσή του στη Σύνοδο, η πρόταση είχε γίνει δεκτή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και διέθετε στήριξη μεταξύ των κρατών-μελών.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει αναλάβει την επεξεργασία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου έκτακτης αντίδρασης, με στόχο να ενισχυθεί η προστασία των εξωτερικών συνόρων σε συνθήκες ακραίας πίεσης. Στο πλαίσιο της ελληνικής πρότασης, ο πρωθυπουργός έθεσε ακόμη και τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της χορήγησης ασύλου και μαζικών επιστροφών υπό εξαιρετικές συνθήκες. Οι συγκεκριμένες δυνατότητες, ωστόσο, δεν έχουν θεσπιστεί ως νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες.
Η συζήτηση συνοδεύτηκε από έντονες διαφωνίες. Η Ιταλία, η Δανία και η Πολωνία ζήτησαν αυστηρότερη διατύπωση στα συμπεράσματα, με αναφορά στην ανάγκη να αποφεύγονται πολιτικές που θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν την παράτυπη μετανάστευση. Στο επίκεντρο βρέθηκε και το σχέδιο της ισπανικής κυβέρνησης για τη νομιμοποίηση περίπου 600.000 μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα, το οποίο προκάλεσε αντιδράσεις από άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Τελικά, τα συμπεράσματα της Συνόδου περιορίστηκαν σε μια σύντομη αναφορά, με τους ηγέτες να χαιρετίζουν την πρόθεση της Επιτροπής να συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη για την ανάπτυξη μηχανισμού έκτακτης ανάγκης και την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Η συζήτηση θα επανέλθει σε επόμενη συνεδρίαση. Οπότε, η ελληνική πρόταση πέρασε στην ευρωπαϊκή ατζέντα, αλλά η τελική μορφή, οι προϋποθέσεις ενεργοποίησης και οι νομικές εγγυήσεις του μηχανισμού παραμένουν ανοιχτές.
Ουκρανία: Νέο χρηματοδοτικό κενό 70 δισ. ευρώ
Η στήριξη της Ουκρανίας αποτέλεσε κεντρικό θέμα της δεύτερης ημέρας, με τον Ζελένσκι να ζητά πρόσθετη οικονομική και στρατιωτική βοήθεια ύψους περίπου 70 δισ. ευρώ για το 2027.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επανέλαβαν τη δέσμευσή τους να στηρίξουν το Κίεβο και να διατηρήσουν τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, όσο συνεχίζεται ο πόλεμος. Παράλληλα, ανέθεσαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τις διαθέσιμες επιλογές για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας.
Δεν προέκυψε, ωστόσο, οριστική συμφωνία για το πώς θα καλυφθεί το πρόσθετο ποσό. Η έκδοση νέου κοινού ευρωπαϊκού χρέους, η αξιοποίηση των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων και οι εθνικές συνεισφορές παραμένουν επιλογές με διαφορετικό βαθμό πολιτικής αποδοχής.
Προϋπολογισμός 2028-2034: Οι διαφωνίες παραμένουν
Χωρίς ουσιαστική πρόοδο ολοκληρώθηκε και η συζήτηση για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ. Η πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας, ύψους 1,62 τρισ. ευρώ, συνάντησε αντιδράσεις τόσο από χώρες που ζητούν περιορισμό των δαπανών, όσο και από κράτη που θέλουν να διατηρηθούν οι χρηματοδοτήσεις για τη γεωργία και την περιφερειακή συνοχή.
Η Γερμανία ζήτησε περαιτέρω περικοπές, ενώ χώρες που ωφελούνται από τα ευρωπαϊκά κονδύλια προειδοποιούν, ότι η μείωσή τους θα επηρεάσει τις επενδύσεις και την ανάπτυξη. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, αναμένεται να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις και να αναζητήσει νέο συμβιβασμό, με έκτακτη Σύνοδο να προγραμματίζεται για τις 26 Νοεμβρίου.
Η τελική συμφωνία παραμένει ανοιχτή, καθώς οι διαφορές αφορούν τόσο το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, όσο και την κατανομή των πόρων και τις νέες πηγές εσόδων.
Κίνα και ανταγωνιστικότητα: Νέα εμπορικά εργαλεία
Οι εμπορικές σχέσεις με την Κίνα και η προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας βρέθηκαν επίσης ψηλά στην ατζέντα. Οι ηγέτες ζήτησαν από την Επιτροπή να ενισχύσει τα διαθέσιμα εργαλεία εμπορικής άμυνας, με έμφαση στις στρεβλώσεις της αγοράς και στις επιπτώσεις των κινεζικών εξαγωγών σε ευρωπαϊκούς βιομηχανικούς κλάδους.
Η φον ντερ Λάιεν υποστήριξε την ανάγκη νέων μέσων προστασίας της ευρωπαϊκής παραγωγής, καθώς και μέτρων για τη διαφοροποίηση των προμηθευτών κρίσιμων προϊόντων και πρώτων υλών. Οι συζητήσεις αυτές προκύπτουν μετά τη συμφωνία ΕΕ-Κίνας για τις εισαγωγές υβριδικών αυτοκινήτων, χωρίς να σημαίνουν ότι έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ νέοι γενικευμένοι περιορισμοί.
Στο εσωτερικό της Ένωσης, οι ηγέτες υπογράμμισαν επίσης την ανάγκη ενίσχυσης της ενιαίας αγοράς, απλούστευσης των κανόνων για τις επιχειρήσεις και βελτίωσης των συνθηκών για επενδύσεις και καινοτομία.
Ενέργεια και ευρωπαϊκή ασφάλεια
Το υψηλό ενεργειακό κόστος προκάλεσε νέα αντιπαράθεση, με χώρες όπως η Ιταλία και κράτη της Κεντρικής Ευρώπης να ζητούν πρόσθετα μέτρα για τον περιορισμό των τιμών και επανεξέταση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ETS. Άλλες χώρες υπερασπίστηκαν το υφιστάμενο σύστημα, υποστηρίζοντας ότι η αποδυνάμωσή του θα έθετε σε κίνδυνο τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια.
Οι ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη ευρωπαϊκού συντονισμού, αλλά δεν κατέληξαν σε συγκεκριμένη νέα παρέμβαση που να επιλύει άμεσα το πρόβλημα του ενεργειακού κόστους. Παράλληλα, επανέλαβαν τη σημασία της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας και της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας.
Η Σύνοδος κινήθηκε σε πολλά, διαφορετικά μέτωπα, ενώ για την Ελλάδα η θετική ανταπόκριση της Επιτροπής στην πρόταση για μηχανισμό έκτακτης ανάγκης στο μεταναστευτικό αποτελεί σημαντική εξέλιξη, χωρίς να συνιστά ακόμη οριστική νομοθετική νίκη. Για τη φον ντερ Λάιεν, η πρόκληση είναι να μετατρέψει τις κατευθύνσεις των ηγετών σε συγκεκριμένες προτάσεις. Και για τον Αντόνιο Κόστα, το δύσκολο έργο συνεχίζεται, καθώς πρέπει να γεφυρώσει τις διαφορές των κρατών-μελών, ενώ ο νέος προϋπολογισμός και η χρηματοδότηση της Ουκρανίας παραμένουν, τα πιο πιεστικά ανοιχτά ζητήματα.
Ηλεκτρονική Εφημερίδα
