Η έγκριση της συμφωνίας από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαμάχη για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου. Η Ελλάδα ενεργοποιεί διπλωματικά κανάλια, ενώ ΕΕ και Κάιρο απορρίπτουν τη νομιμότητα της συμφωνίας.
Η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα την ανατολική χώρα, να εγκρίνει στις 20 Οκτωβρίου το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, προκαλεί νέο κύκλο διπλωματικών αντιδράσεων, στην Ανατολική Μεσόγειο. Η κίνηση αναζωπυρώνει μια διαμάχη που αφορά στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής και τις προοπτικές ενεργειακής αξιοποίησης.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η ανατολική λιβυκή Βουλή επί χρόνια δεν είχε εγκρίνει τη συμφωνία που υπεγράφη το 2019 από την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης και την Τουρκία. Η νέα απόφαση σηματοδοτεί μεταβολή στη στάση της ανατολικής πλευράς της Λιβύης απέναντι στην Άγκυρα, χωρίς όμως να επιλύει τις ουσιαστικές νομικές διαφωνίες για την οριοθέτηση, των θαλάσσιων περιοχών.
Η ελληνική απάντηση και η προσφυγή στη διεθνή διπλωματία
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε αμέσως την απόφαση της λιβυκής Βουλής, υποστηρίζοντας, ότι η έγκριση δεν μεταβάλλει το νομικό χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο η Αθήνα θεωρεί άκυρο και αντίθετο προς το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Στην επίσημη ανακοίνωσή του, το υπουργείο υποστηρίζει, ότι οι δύο χώρες δε διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να θεμελιώνουν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση, ενώ επισημαίνει, ότι η συμφωνία παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες, όπως προβλέπονται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και το εθιμικό διεθνές δίκαιο. Η Αθήνα δηλώνει, ότι έχει ήδη ενημερώσει τους εταίρους και τους συμμάχους της και ότι θα αξιοποιήσει κάθε κατάλληλο μέσο για την προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Στο επίκεντρο της ελληνικής στρατηγικής βρίσκεται η διεθνοποίηση του ζητήματος. Η κυβέρνηση επιδιώκει να καταστήσει σαφές στους διεθνείς οργανισμούς ότι η κοινοβουλευτική έγκριση από τη λιβυκή πλευρά δεν αρκεί από μόνη της, για να επιλύσει τις αντιρρήσεις που αφορούν στη συμβατότητα της συμφωνίας με το διεθνές δίκαιο.
Σύμφωνα πάντως με διπλωματικές πηγές, η ελληνική πλευρά ανέδειξε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η συγκεκριμένη εξέλιξη για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα , επαναφέροντας το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 στο πλαίσιο των συζητήσεων στο ανώτατο όργανο του ΟΗΕ για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παίρνει θέση
Η ευρωπαϊκή αντίδραση έγινε σαφής και απόλυτη σήμερα. Σε κοινή δήλωση, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξέφρασαν τη βαθιά τους λύπη για την επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή, επαναλαμβάνοντας, ότι η θέση της ΕΕ, όπως είχε διατυπωθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019, παραμένει αμετάβλητη.
Σύμφωνα με τη δήλωση, η συμφωνία θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δε συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη. Παράλληλα, οι δύο ευρωπαϊκοί θεσμοί επανέλαβαν την αλληλεγγύη τους προς την Ελλάδα και την Κύπρο και τη θέση της Ένωσης κατά κάθε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη.
Η τοποθέτηση αυτή προσφέρει στην Αθήνα σημαντική πολιτική και διπλωματική στήριξη. Ωστόσο, πρέπει να αποσαφηνιστεί, ότι η κοινή δήλωση των δύο προέδρων προφανώς και δεν ισοδυναμεί με νέα, ξεχωριστή απόφαση που έχει ληφθεί από το σύνολο των 27 κρατών – μελών για την επιβολή κυρώσεων.
Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι εάν η ευρωπαϊκή καταδίκη θα παραμείνει στο επίπεδο της πολιτικής δήλωσης ή θα συνοδευτεί από συγκεκριμένες ενέργειες.
Αναλυτικά η δήλωση της ΕΕ
Η ΕΕ εκφράζει την έντονη δυσαρέσκειά της για την κύρωση, στις 20 Οκτωβρίου 2026, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, του «Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο Θάλασσα» του 2019.
Η θέση της ΕΕ αναφορικά με το εν λόγω Μνημόνιο είναι σταθερή και σαφής. Όπως διατυπώθηκε στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επιβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025, το Μνημόνιο Κατανόησης Τουρκίας-Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι άκυρο και ανυπόστατο, ενώ δεν δύναται να επιφέρει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.
Η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών μελών, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Η θέση της Αιγύπτου: Ρητή απόρριψη και επίκληση των κυριαρχικών δικαιωμάτων
Το Κάιρο αντέδρασε επίσης σήμερα, απορρίπτοντας την επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή. Σε ανακοίνωση του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, η συμφωνία χαρακτηρίζεται άκυρη, χωρίς έννομη ισχύ, ενώ επισημαίνεται ότι η κοινοβουλευτική έγκριση δε δημιουργεί νομικές συνέπειες για την Αίγυπτο.
Η αιγυπτιακή πλευρά υποστηρίζει, ότι το μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και τις διατάξεις της Σύμβασης του ΟΗΕ του 1982 για την οριοθέτηση αποκλειστικών οικονομικών ζωνών και υφαλοκρηπίδας. Παράλληλα, κάνει λόγο για προσβολή των δικαιωμάτων της στην αιγυπτιακή ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα της, υπενθυμίζοντας, ότι είχε ήδη διατυπώσει επίσημη αντίρρηση στη συμφωνία.
Η θέση του Καΐρου έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Αίγυπτος και η Ελλάδα έχουν υπογράψει συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ το 2020, η οποία αποτελεί διαφορετική νομική βάση από το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η σύμπτωση των ελληνικών και αιγυπτιακών αντιρρήσεων ενισχύει, το διπλωματικό βάρος της αμφισβήτησης.
Για την Αθήνα, βασικοί στόχοι είναι η διατήρηση της ευρωπαϊκής στήριξης, η ενίσχυση της συνεργασίας με την Αίγυπτο και την Κύπρο και η καταγραφή των ελληνικών θέσεων στα αρμόδια διεθνή φόρα.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η ευρωπαϊκή καταδίκη θα οδηγήσει σε περαιτέρω θεσμικές πρωτοβουλίες και εάν η Αθήνα θα προχωρήσει σε συγκεκριμένα βήματα, στον ΟΗΕ.
Ηλεκτρονική Εφημερίδα
