Η επιστροφή στο σπίτι, η δουλειά, οι υποχρεώσεις και ο γνώριμος ρυθμός της καθημερινότητας μπορούν, να μοιάζουν πιο δύσκολα μετά από ημέρες ξεκούρασης. Τι συμβαίνει στην ψυχολογία μας και πώς μπορούμε να κάνουμε τη μετάβαση πιο ομαλά;
Οι διακοπές, έχουν τελειώσει. Η βαλίτσα επιστρέφει στη θέση της, οι φωτογραφίες αρχίζουν να γεμίζουν το κινητό και κάπου ανάμεσα στο τελευταίο πρωινό χωρίς ξυπνητήρι και στο πρώτο email της δουλειάς, η καθημερινότητα κάνει ξανά, την εμφάνισή της.
Για αρκετούς ανθρώπους, αυτή η μετάβαση δεν είναι τόσο απλή, όσο θα περίμεναν. Η επιστροφή από τις διακοπές μπορεί, να συνοδεύεται από μια προσωρινή μελαγχολία, εκνευρισμό, δυσκολία συγκέντρωσης ή την αίσθηση ότι «δεν θέλω να γυρίσω ακόμα». Δε σημαίνει απαραίτητα, ότι υπάρχει κάποιο “βαρύ” ψυχολογικό ερέθισμα. Συχνά πρόκειται για την αναμενόμενη προσαρμογή από έναν διαφορετικό ρυθμό ζωής, σε έναν πολύ πιο απαιτητικό και προβλέψιμο.
Όταν αλλάζει απότομα ο ρυθμός
Στις διακοπές αλλάζουν πολλά από όσα χαρακτηρίζουν την καθημερινότητα, όπως το ωράριο, οι υποχρεώσεις, η σχέση μας με τον χρόνο, η εργασία, ακόμη και το πόσο συχνά, κοιτάμε το ρολόι.
Η επιστροφή σημαίνει, ότι όλα αυτά επανέρχονται σχεδόν ταυτόχρονα. Ξυπνητήρι, μετακινήσεις, εργασία, οικογενειακές υποχρεώσεις και εκκρεμότητες δημιουργούν ξανά ένα πρόγραμμα με σαφώς, περισσότερες απαιτήσεις.
Η ψυχολογική έρευνα έχει δείξει, ότι οι διακοπές μπορούν πράγματι να συμβάλουν στη μείωση της εξάντλησης και τη βελτίωση της ευεξίας. Ωστόσο, τα οφέλη αυτά δεν είναι απαραίτητα μόνιμα. Μελέτες που έχουν παρουσιαστεί από την American Psychological Association δείχνουν, ότι η θετική επίδραση των διακοπών μπορεί, να μειωθεί σχετικά γρήγορα μετά την επιστροφή στην εργασία, ιδιαίτερα όταν ο εργαζόμενος βρίσκεται αντιμέτωπος με υψηλές απαιτήσεις και μεγάλο φόρτο.
Η «μεταδιακοπική μελαγχολία»
Ο όρος «post-vacation blues» χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει αυτή την προσωρινή δυσφορία που μπορεί να εμφανιστεί, μετά τις διακοπές. Δεν πρόκειται από μόνο του για επίσημη, ψυχιατρική διάγνωση.
Η εμπειρία, πάντως, είναι εύκολα αναγνωρίσιμη: λίγες ημέρες πριν από την επιστροφή μπορεί να εμφανιστεί άγχος για όσα περιμένουν στη δουλειά, ενώ μετά την επιστροφή μπορεί να υπάρχει κόπωση, δυσκολία να μπει κανείς ξανά σε πρόγραμμα ή μια έντονη νοσταλγία για τις ημέρες, που μόλις τελείωσαν.
Μάλιστα, έρευνα της APA έχει καταγράψει, ότι αρκετοί εργαζόμενοι αισθάνονται άγχος ήδη πριν ολοκληρωθούν οι διακοπές, ενώ για σημαντικό ποσοστό η αίσθηση ξεκούρασης και ευεξίας μειώνεται, μέσα στις πρώτες ημέρες, μετά την επιστροφή.
Δεν ευθύνονται απαραίτητα οι διακοπές
Το γεγονός ότι κάποιος δυσκολεύεται να επιστρέψει, δε σημαίνει ότι δεν πέρασε καλά ή ότι «δεν του αρέσει η ζωή του». Αντίθετα, μπορεί απλώς να αναδεικνύει πόσο διαφορετικός είναι ο ρυθμός των διακοπών, από εκείνον της καθημερινότητας.
Υπάρχει όμως και μια άλλη παράμετρος και είναι ο τρόπος, με τον οποίο επιστρέφουμε.
Αν η πρώτη ημέρα στη δουλειά συνοδεύεται από δεκάδες email, συσσωρευμένες εκκρεμότητες, αυστηρές προθεσμίες και την προσδοκία ότι όλα πρέπει να γίνουν αμέσως, η αντίθεση με τις διακοπές γίνεται, ακόμη μεγαλύτερη. Η APA επισημαίνει, ότι ο αυξημένος φόρτος μετά την επιστροφή μπορεί να κάνει τα οφέλη της άδειας, να εξασθενήσουν ταχύτερα.
Η επιστροφή δε χρειάζεται να γίνει «με το καλημέρα»
Ένα από τα πιο απλά πράγματα που μπορούν να βοηθήσουν είναι να μην αντιμετωπίζεται η επιστροφή ως διακόπτης που από τη μία στιγμή στην άλλη μεταφέρει κάποιον από την ανεμελιά, στην πλήρη παραγωγικότητα.
Όπου υπάρχει αυτή η δυνατότητα, μια σταδιακή επαναφορά στο πρόγραμμα μπορεί, να κάνει τη μετάβαση ευκολότερη. Η οργάνωση των πρώτων ημερών, η ιεράρχηση των υποχρεώσεων και τα μικρά διαλείμματα μπορούν να περιορίσουν την αίσθηση, ότι όλα πρέπει να γίνουν ταυτόχρονα.
Παράλληλα, η διατήρηση ενός σταθερού προγράμματος ύπνου και καθημερινότητας βοηθά το σώμα και το μυαλό, να ξαναβρούν τον ρυθμό τους. Οργανισμοί υγείας, όπως το NHS, συστήνουν κατά την επιστροφή σε απαιτητικές ρουτίνες να υπάρχει χρόνος προσαρμογής, επαρκής ύπνος και τακτικά διαλείμματα.
Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή δεν αφορά στο πρόγραμμα, αλλά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την καθημερινότητα.
Οι διακοπές δεν χρειάζεται να αποτελούν τη μοναδική περίοδο του χρόνου κατά την οποία υπάρχει χρόνος για ξεκούραση, φίλους, βόλτες ή δραστηριότητες που μας ευχαριστούν. Μικρές στιγμές εκτός εργασίας μπορούν να λειτουργήσουν ως συνέχεια, όσων μας βοήθησαν να αποφορτιστούμε.
Η ψυχολογική έρευνα γύρω από την αποκατάσταση από το εργασιακό στρες υπογραμμίζει, τη σημασία του χρόνου κατά τον οποίο ο άνθρωπος αποσυνδέεται πραγματικά από την εργασία, αλλά και της ύπαρξης δραστηριοτήτων που του προσφέρουν χαλάρωση και ενδιαφέρον, πέρα από αυτήν.
Μια βόλτα μετά τη δουλειά, ένα δείπνο με φίλους, λίγη άσκηση, ένα βιβλίο ή ακόμη και ένα ήσυχο απόγευμα χωρίς υποχρεώσεις δεν μπορούν, να αντικαταστήσουν τις διακοπές. Μπορούν όμως να θυμίσουν, ότι η ξεκούραση δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των ημερών άδειας.
Και αν η επιστροφή μας δυσκολεύει περισσότερο απ’ όσο περιμέναμε;
Η προσωρινή δυσφορία μετά τις διακοπές είναι διαφορετική από μια επίμονη κατάσταση έντονου άγχους, θλίψης ή εξάντλησης, που επηρεάζει σημαντικά, την καθημερινή λειτουργικότητα.
Αν τέτοια συμπτώματα επιμένουν ή γίνονται έντονα, δεν είναι σωστό να αποδίδονται αυτόματα στην «επιστροφή από τις διακοπές». Σε μια τέτοια περίπτωση, η συζήτηση με ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει, να κατανοηθεί τι πραγματικά συμβαίνει.
Για τους περισσότερους, πάντως, η επιστροφή είναι κυρίως μια περίοδος προσαρμογής. Οι διακοπές τελειώνουν, αλλά η ανάγκη για ξεκούραση, προσωπικό χρόνο και ισορροπία, δεν τελειώνει μαζί τους.
Ίσως τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να κρατήσουμε για πάντα, την αίσθηση των διακοπών. Είναι να επιστρέψουμε στην καθημερινότητα, χωρίς να αφήσουμε πίσω μας, όλα όσα μας έκαναν, να νιώσουμε καλύτερα.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση ή τη θεραπεία από επαγγελματία, ψυχικής υγείας.
Ηλεκτρονική Εφημερίδα
